Μια «βύθιση» ακόμα…

Ο συγγραφέας Σωτήρης Σαμπάνης και το νέο βιβλίο του «Σκανδαλόπετρα»

Δευτέρα, 22 Φεβρουαρίου 2016 – 10:30

-a Μέγεθος κειμένου +A

Από τη συγγραφέα Μαίρη Γκαζιάνη

 

 

 

 

«Η επιστροφή του γίνεται ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Παίρνει τη διάσταση της καθολικής αναμέτρησης με τον μεγάλο αντίπαλο… τον εαυτό του, αλλά και την αλήθεια του. Παρελθόν, παρόν και μέλλον γίνονται ένα. Όσο η αλήθεια του κορυφώνεται, τόσο τον φέρνει πιο κοντά στο πεπρωμένο του. Η αγάπη είναι το μόνο μπράτσο από το οποίο μπορεί να κρατηθεί για να κλείσει κάθε λογαριασμό με το παρελθόν, ακόμα κι αν χρειαστεί να φορέσει για τελευταία φορά τα μεταλλικά παπούτσια του πατέρα του». (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου «Σκανδαλόπετρα»)

 

 

ΕΡ. Κύριε Σαμπάνη γεννηθήκατε και μεγαλώσατε στις Καμάρες Αιγιαλείας. Ποια ήταν τα πρώτα λογοτεχνικά σας ερεθίσματα;

ΑΠ. Τα πρώτα μου λογοτεχνικά ερεθίσματα έρχονται δε μια εποχή που προσπαθούσα να κατανοήσω τον κόσμο αλλά και τον λόγο ύπαρξής μου. Το σύνθετο πολιτικό τοπίο (δικτατορία, μεταπολίτευση), αλλά και οι αξίες που αναδείχτηκαν μέσα από τις συγκρούσεις (ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία, ελευθερία, έρωτας), κινητοποίησαν τις αναζητήσεις μου.  Τότε η λογοτεχνία έπαιξε το ρόλο ενός σταθερού και ασφαλούς καταφύγιου για μένα.

ΕΡ. Σπουδάσατε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πως δραστηριοποιηθήκατε σχετικά με τις σπουδές σας;

ΑΠ. Για να ακριβολογούμε σπούδασα στο Πολιτικό τμήμα της Νομικής Σχολής. Επειδή όμως η ανάγκη βιοπορισμού ήταν άμεση και ήμουν υποχρεωμένος να εργάζομαι, ακολούθησα έναν άλλο δρόμο εργασιακής καριέρας έξω και πέραν τον πολιτικών σπουδών. Εξάλλου, η πόρτα του «Διπλωματικού Σώματος», που ενδεχομένως να με ενδιέφερε τότε, δεν ήταν απλώς κλειστή για μένα, τουναντίον δεν υπήρχε καν σαν πόρτα. Ο «νοών νοήτω…». Οι σπουδές μου λοιπόν με βοήθησαν να διευρύνω τους ορίζοντες μιας καθαρά φιλοσοφικής αναζήτησης και τίποτε περισσότερο.

ΕΡ. Πότε ανακαλύψατε το συγγραφικό σας ταλέντο;

ΑΠ. Την τάση να γράφω την διαπίστωσα στα δεκαεννιά μου. Τότε και ξεκίνησα να «σκαλίζω» την ποίηση και να βάζω στο χαρτί δικές μου σκέψεις ποιητικής ακολουθίας, που είχαν να κάνουν πιο πολύ με καταγραφή ανησυχιών παρά με συγκροτημένο ποιητικό λόγο. Το ταλέντο μου -αν υπήρξε ή υπάρχει- δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω, πόσο μάλλον να σας πω με βεβαιότητα πότε το ανακάλυψα. Αυτό έγκειται στην κρίση των ανθρώπων που μου κάνουν την τιμή να σκύψουν πάνω από τα βιβλία μου. Εκείνο που εγώ ανακάλυψα τότε ήταν η επιθυμία μου να εκφράζομαι δια της συγγραφής και αυτή η επιθυμία παραμένει υψηλή και ζωτικού χαρακτήρα.

ΕΡ. Έχετε γράψει μυθιστορήματα, ποιήματα και θεατρικά έργα. Με τι θέματα ασχολείστε κυρίως;

ΑΠ. Ως επί το πλείστον περιστρέφομαι γύρω από υπαρξιακά θέματα και ό,τι αυτά εμπεριέχουν στη σύνθεσή τους… έρωτα, συναισθήματα, συμπεριφορές, αδυναμίες, πάθη, συγκρούσεις των αντιθέτων στοιχείων που μας προσδιορίζουν ως ανθρώπινα όντα. Επιπλέον μου αρέσει να θίγω και πολιτικές συμπεριφορές, αλλά με ένα τρόπο δηκτικό και αδιαμφισβήτητο.

ΕΡ.  Πρόσφατα, κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις Διόπτρα, το βιβλίο σας «Σκανταλόπετρα». Σε τι είδους πέτρα παραπέμπει ο τίτλος;

Παραπέμπει μεν εικονικά σ’ ένα κομμάτι πέτρας (μάρμαρο η γρανίτης), με στρογγυλεμένες γωνίες και υδροδυναμικό σχήμα που αποτελεί τον «πρόγονο» των βαρών που χρησιμοποιούνται σήμερα στις καταδύσεις, αλλά εδώ ο τίτλος είναι άκρως συμβολικός. Θέλει να περιγράψει την κατάδυση στον εσωτερικό μας κόσμο, τη συλλογή στοιχείων αυτογνωσίας και την επιστροφή μας στην πραγματικότητα, κρατώντας κάτι πολυτιμότερο για μας, μια πρόσθετη αξία.

ΕΡ. Πως εμπνευστήκατε το θέμα του βιβλίου;

ΑΠ. Πιστέψτε με, όταν έχουμε μαρτυρίες πραγματικών γεγονότων η έμπνευση παραμερίζεται και περιμένει. Ο ρόλος της γίνεται άκρως δύσκολος γιατί καλείται να συμπληρώσει κάποια κενά. Να χτίσει πάνω σε θεμέλια που υπάρχουν, να συμπληρώσει γκρεμισμένες γωνίες να απαλείψει φθορές, ακολουθώντας μια αισθητική απολύτως πιστή στο κομμάτι της αλήθειας που σου έχει παρασχεθεί.  Επειδή λοιπόν η αλήθεια -όσον αφορά στον κορμό της- μου παρασχέθηκε και επειδή θέλω να σεβαστώ τις μαρτυρίες, επιτρέψτε μου να μιλήσω για κίνητρο και όχι για έμπνευση αυτή καθαυτή. Ωστόσο αν επιμένετε στον όρο έμπνευση στην περίπτωση της «σκανταλόπετρας» σημαίνει ο «τρόπος» να διασώσεις και να αναδείξεις την αλήθεια. Δηλαδή, ό,τι δυσκολότερο.

ΕΡ. Στο εξώφυλλο του βιβλίου αναφέρεται «Τα μυστικά δεν μένουν για πολύ καιρό θαμμένα…». Ωφελεί κάποια μυστικά να βγαίνουν στην επιφάνεια, όταν είναι πια πολύ αργά;

ΑΠ. Γι’ αυτό και ονομάζονται μυστικά, διότι βγαίνουν πολύ αργά στο φως. Είναι πάντοτε ετεροχρονισμένα. Δεν υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο όφελος εκτός από την αλήθεια που εμπεριέχουν. Αν υπάρχει κάποιο περιεχόμενο ουσίας, η μυθιστορηματική αφήγηση οφείλει το δώσει με εύληπτο τρόπο. Στην προκειμένη περίπτωση τα «μυστικά» έχουν μια απόλυτη κοινωνική διάσταση και μόνον γι’ αυτό μας ενδιαφέρουν. Πρόσωπα, χώρος, χρόνος, έχουν την αξία μιας εύθραυστης μεμβράνης, είναι -ας μου επιτραπεί η φράση-, ο «πλακούντας» που τα τύλιξε τα κυοφόρησε, τα έδωσε στο φως. Υπ’ αυτή την οπτική δεν υφίστανται έννοιες όπως «αργά», «νωρίς» ή «έγκαιρα». Ο χρόνος έχει αφομοιωθεί από τα ίδια τα γεγονότα.

ΕΡ. Ο ήρωάς σας Μιχάλης ξενιτεύεται πολύ νέος και ένα γεγονός τον αναγκάζει να επιστρέψει στην πατρίδα του μετά από 40 χρόνια. Αντιμέτωπος με «εγκλωβισμένες» αναμνήσεις αναζητά την αλήθεια που κάποτε οδήγησε τις αποφάσεις του. Ποια ανάγκη τον κατευθύνει;  

ΑΠ. Στην πατρίδα επιστρέφει για να δώσει μόσχευμα και να σώσει τη ζωή του αδελφού του. Αυτή είναι η αφορμή. Πρωτίστως όμως τον κατευθύνει η ανάγκη για την αποκάλυψη μιας αλήθειας. Μιας αλήθειας που είναι άρρηκτα δεμένη με τη δική του δικαίωση. Για γεγονότα που συνέβησαν πολλά χρόνια πριν και σαν κάρβουνα σιγόκαιγαν στη χόβολη της ψυχής του. Τη στιγμή που παίρνει την απόφαση να επιστρέψει η «δικαίωση» για εκείνον έχει μοναδική αξία ανεξαρτήτως έκβασης. Είναι μια ανάγκη που του έχει καθορίσει τη ζωή.

ΕΡ. Κατά πόσο το παρελθόν μπορεί να επηρεάσει το παρόν του Μιχάλη;

ΑΠ. Το παρελθόν δεν έφυγε ποτέ από τη ζωή του. Ότι εκείνος αισθάνεται και αξιολογεί στο νου του αλλά και στα κύτταρά του είναι παρελθόν. Εξάλλου και τι δεν είναι παρελθόν; Για τον ήρωα το παρελθόν είναι συρραμμένο με το παρόν, είναι μια ραφή που συνδέει όλα τα κομμάτια της ψυχής του. Σε μια προσπάθεια να το δώσω με εικόνα θα έλεγα ότι ο Μιχάλης ενώ πατάει στην ξηρά έχει συνέχεια τα πόδια του μουσκεμένα εκεί όπου γλύφει το κύμα. Σαν κύμα ερμηνεύω το παρελθόν και σαν ξηρά το παρόν.

ΕΡ. «Έχει τσίπα κι αξιοπρέπεια. Ποιος του δίδαξε αυτές τις αξίες;» γράφετε για τον Μιχάλη που μεγάλωσε ορφανός από πατέρα και με μια αδιάφορη μάνα. Τι έπλασε το χαρακτήρα του Μιχάλη;

ΑΠ. Το βαρόμετρο του χαρακτήρα του Μιχάλη ήταν η ίδια του η ψυχή. Μια ψυχή που από νωρίς εκπαιδεύτηκε στη σκληρότητα της ζωής και άντεξε. Μια ψυχή μοναχική, παρατηρητική και άκρως ευαίσθητη που διέθετε τα φίλτρα διαχωρισμού του καλού από το κακό, του νόμιμου από το παράνομο, της ευγένειας από την αγένεια, της εγκράτειας από την πλεονεξία. Ένας άνθρωπος σαν τον Μιχάλη που έχει καταστείλει το «εγώ» του ανακαλύπτει βαθύτερα νοήματα ζωής.

ΕΡ. «Δεν θα σε συγχωρέσω ποτέ για την απουσία σου» απευθύνει στον Μιχάλη ο αδερφός του. Μπορούν να γεφυρωθούν 40 χρόνια απουσίας;

ΑΠ. Απαντώντας προσωπικά λέω όχι. Η συνοχή των αισθημάτων έχει χαθεί, οι όποιες απώλειες έχουν κάπως ατονήσει, η σημαντικότητα της καθημερινότητας έχει καταπιεί τις όποιες αποσπασματικές επιθυμίες. Κοντολογίς τα θεμέλια για την «γέφυρα» είναι σαθρά ή τουλάχιστον ανομοιογενή. Ωστόσο όταν μια υπέρτατη αξία αγάπης ψηλαφίζεται μέσα μας είναι ικανή για να δομήσει εκ νέου συναισθηματικές ανταλλαγές, ακόμα και όταν η συνεκτικότητα ή η συνέχεια έχει απολεσθεί στην πορεία. Η «νέα σχέση» -κατά την γνώμη μου-, θα έχει σταθερούς αρμούς και ανθρώπινη ζεστασιά, αλλά νομίζω ότι θα είναι ταυτόχρονα στραμμένη προς την πλευρά του «λιγότερου».

ΕΡ. «Ψάχνω τη ζωή μου και δεν ξέρω που βρίσκεται. Εδώ ή στη ξενιτιά;» αναρωτιέται ο ήρωάς σας. Είναι τα μυστικά των άλλων ή το δικό του που δεν του επιτρέπει να προσδιορισθεί;

ΑΠ. Είναι όλα μαζί και προπαντός ο εγκλωβισμός του στο παρελθόν με ένα τρόπο που τον αφόπλισε οριστικά και δεν του επέτρεψε να χαράξει ένα δικό του δρόμο. Όπως θα είδατε ο ήρωας απλώς διεκπεραιώνει τη ζωή του με τον απλούστερο, επαναλαμβανόμενο τρόπο μιας καθημερινότητας στην οποία μάλιστα, συναισθηματικά, αντιστέκεται να ενταχθεί. Είναι μεν παραγωγικός (ένας αριθμός αναφοράς μπροστά σε μια μηχανή), αλλά δεν είναι δημιουργικός ούτως ώστε να γαντζωθεί έστω και από το δημιούργημά του. Η ζωή του μοιάζει να είναι συνεχώς σε μια αναμονή. Αν σ’ αυτά προσθέσουμε και την έλλειψη αυτοπεποίθησης τότε ο αυτοπροσδιορισμός αργεί να έλθει ή δεν έρχεται ποτέ.

ΕΡ. «Μερικοί άνθρωποι, παρόλο που βλέπουν το λάθος, θέλουν να το κάνουν με όποιες συνέπειες» διαπιστώνει η Σεμέλη. Γιατί οι άνθρωποι επιτρέπουν να τους κατευθύνει το λάθος; 

ΑΠ. Θα τολμήσω μια σκέψη που λέει ότι οι άνθρωποι που είναι παραδομένοι στο «εγώ» τους αυτοί κατά βάση επιτρέπουν να τους κατευθύνει το λάθος. Από την άλλη όμως τι είναι λάθος και τι σωστό; Απολογιστικά, αξιολογώντας και άλλους παράγοντες, ίσως να υπάρχει κάποια απάντηση.

ΕΡ. «Δεν υπάρχει χειρότερος σύμβουλος από τον συναισθηματισμό» αναφέρει πάλι η Σεμέλη βλέποντας τις καταστάσεις από μεγάλη χρονική απόσταση. «Το δικό σου «νομίζω» μπορεί να έγινε πίστη για κάποιον άλλον» απαντά ο Μιχάλης. Η επιρροή του από τη Σεμέλη οδήγησε τις πράξεις του;

ΑΠ. Ακριβώς. Εδώ η ερώτησή σας έρχεται να κουμπώσει και με τα όσα περί αυτοπροσδιορισμού αναφέραμε πιο πάνω. Ο ήρωας είναι ένας άνθρωπος ετερόφωτος, ανεξάρτητα αν μάχεται κυριολεκτικά για την επιβίωση του. Η δική του αντίληψη περί δικαίου είναι τόσο δεδομένη, που απλώς περιμένει να την «επιβεβαιώσει» μέσα στη σιωπή της συνείδησής του. Αυτό αρκεί να τον παρασύρει στην απονομή της δικαιοσύνης. Ίσως γι’ αυτό -έχω την εντύπωση-, πως η περίπτωση αυτοδικίας εδώ, δεν εγείρει μέσα μας αισθήματα οργής και αγανάκτησης. Η αγνότητα του ήρωα είναι δεδομένη και επισύρει και μια σημαντική παράμετρο ακόμα. Την αγάπη του για το θύμα.

ΕΡ. Η Φανή είναι θύμα μιας αρρωστημένης πατρικής αγάπης. Η συμπεριφορά του πατέρα φανερώνει ότι πρόκειται για ψυχασθενή. Η ίδια αφήνεται σ΄ ένα ακραίο γεγονός με τα λόγια «Μην κλαις πατέρα… σε παρακαλώ μην κλαις». Είναι ο οίκτος, η απελπισία ή η εκδίκηση που την παρασύρει;

ΑΠ. Ίσως να μην πρόκειται ακριβώς για αρρωστημένη πατρική αγάπη, διότι ακόμα και στην περίπτωση που ο θύτης δεν είχε κόρη, το πάθος του δεν θα εξέλιπε, αλλά θα ζητούσε την έκφρασή του σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο. Η Φανή είναι θύμα της οικογενειακής ανεπάρκειας. Το δίπολο πατέρας-μητέρα και τανάπαλιν, οι ρόλοι είναι ακρωτηριασμένοι. Συγχέονται, ή έχουν υποσκαφτεί με επιμέλεια και δόλο. Τα αισθήματα εκφράζονται με τρόπο αήθη. Οι ηθικές δομές έχουν καταρρεύσει, υπό την πίεση του πάθους. Πιστεύω πως το πάθος ή το ζεις ή το αποκεφαλίζεις. Κυοφορείται κάτω από ιδανικές συνθήκες τις οποίες «διασφαλίζει» εκείνος που το φέρει υιοθετώντας ακόμα και μια ύπουλη προσέγγιση. Υπάρχει στην ατμόσφαιρα η έννοια του οίκτου, της απελπισίας και της εκδίκησης, αλλά θα έλεγα ότι την παρασύρει και μια έννοια ανωτερότητας. Τουλάχιστον αυτή την αίσθηση είχα όταν προσπάθησα να καταδυθώ στην ψυχή της, να την «ψυχογραφήσω» και να μιλήσω για λογαριασμό της, παίρνοντας πάνω μου το όποιο ρίσκο μου αποδοθεί εκ των υστέρων.

ΕΡ. «Πίσω από τη βουβαμάρα και την αμηχανία εκδήλωσης της αγάπη τους κρύβεται η δύναμη των αισθημάτων τους». Πότε οι άνθρωποι εγκλωβίζουν τα λόγια πίσω από σιωπές;

ΑΠ. Υπάρχουν κάποιοι λόγοι που θα μπορούσα να αναφέρω, ακόμα και αν αυθαιρετώ. Όταν δεν έχουν πειστικό λόγο. Όταν ο διάλογος εκλείπει. Όταν δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Όταν τα αισθήματα τους τους υπερβαίνουν. Είναι δηλαδή, τόσο ισχυρά που «τρομοκρατούν» τον αποδέκτη. Όταν δεν θέλουν να πληγώσουν κάποιον.

ΕΡ. Ο Μιχάλης έψαχνε μια αλήθεια που άφησε πίσω του. Τελικά βρήκε τη δικαίωση της πράξης του και τη λύτρωση της ψυχής του;

ΑΠ. Δεν τη βρήκε στην πράξη και αυτό είναι το μεγαλειώδες της υπόθεσης. Η δικαίωση γι’ αυτόν ήλθε μέσα από το «ταξίδι» που έκανε στα άδυτα της ψυχής του. Βασανίστηκε τόσο πολύ που δεν είχε κανένα απολύτως νόημα να περιμένει να βάλει το δάχτυλο «επί τον τύπον των ήλων». Επιπλέον είχε δώσει τόση αγάπη σε όλη του τη ζωή. Το «κάλεσμα» να δώσει και πάλι την αγάπη του «συγχώρεσε τα εγκλήματα αυτού». Πρόκειται για ένα κάλεσμα αγάπης συμπαντικό και αποδοτέο.

ΕΡ. «Το διάβασμα μαλακώνει τη ψυχή, παιδί μου… Θεραπεύει» γράφετε σ΄ ένα σημείο του βιβλίου. Τι είναι για εσάς το διάβασμα και τι είναι η συγγραφή;

ΑΠ. Το διάβασμα είναι εξέλιξη του εαυτού μας, πτυχή αυτογνωσίας, υπέρτατη άσκηση αντίληψης, διεύρυνση σκέψης, διαμόρφωση προσωπικότητας. Πραΰνει κάθε πόνο, είναι καταφύγιο εσωτερικότητας. Μι αυλαία μόνιμα ανοιχτή στο να θεάται κανείς τα της ζωής δρώμενα. Ακούγεται σαν αναφορά σε ιδιότητες κάποιου φαρμάκου, αλλά κάπως έτσι είναι. Η συγγραφή έχει διαφορετική αφετηρία. Είναι «πρόσκληση» δημιουργίας. Είναι μια διαρκής προσπάθεια να μοιραστείς τις σκέψεις σου με τους άλλους, να συγκινήσεις, να κινητοποιήσεις ψυχές. Η επικοινωνία είναι το ζητούμενο και η συγγραφή υπάρχει για να καλύψει την ανάγκη έκφρασης και ψυχικής επικοινωνίας από τη μια και της συμμετοχής και αποδοχής από την άλλη. Εκπληρώνει μια αλληλοτροφοδοσία που μας απελευθερώνει από τον κλοιό της ατομικότητας και μας βοηθάει να προχωράμε.

ΕΡ. Τι θα θέλατε να πείτε ως επίλογο της κουβέντας μας;

ΑΠ. Όλα όσα είπαμε ίσως να ακουστούν ωραία στο πλαίσιο της τέχνης του λόγου. Θα ήθελα να εγκιβωτίσω -με την μορφή ευχής-, όλα τα παραπάνω νοήματα, στην τρέχουσα παγκόσμια πραγματικότητα, την πανανθρώπινη. Εύχομαι να βρούμε το θάρρος να απελευθερώσουμε ένα υψηλό συναίσθημα που το κρατάμε εγκλωβισμένο μέσα μας για πολλά χρόνια. Το συναίσθημα της ντροπής. Ας ντραπούμε επιτέλους ο ένας τον άλλον για όσα κοινά αγαθά δεν μοιραζόμαστε, για την απληστία με την οποία πορευόμαστε.

 

 

http://now24.gr/o-singrafeas-sotiris-sampanis-ke-to-neo-vivlio-tou-skandalopetra/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *